پیشنیه مجتع خدمات بین راهی، کاروانسرا

اولین مجتمع خدمات دهی بین راهی، چاپارخانه هایی بودند که وظیفه سرویس دهی به پیک‌ها حکومتی برای انتقال پیام ها و امورات مملکتی را داشتند. در دوره هخامنشایان نیاز سرویس دهی به کاروان‎های بازرگانی نیز مورد توجه قرار گرفت و در این دوران کاروانسراها، با تغییر در چاپارخانه ها،پا به عرصه جاده ها گذاشتند. هردوت، تاریخ نگار یونانی از کاروانسراها نام بده و ذکر کرده در فاصله حدود ۲۵۰۰ کیلومتری پایتخت و سارد حدود ۱۰۰ کاروانسرا ساخته شده بود که کاروان ها می‌توانستند این فاصله را در مدت ۳ ماه طی نمایند.
دوره صفویه، دوران اوج شکوفایی ساخت کاروانسراهای در ایران بوده است. شاه عباس به موقعیت ژئوپولیتیک ایران پی برده بود. گفته می‌شود وی برای شکوفایی تجارت، ۹۹۹ کاروانسرا در جاده‎های ایران، به خصوص جاده ابریشم، احداث کرده است.
بعد از ورود خودرو در دروان قاجار و پهلوی به ایران، دیگر کاروانسراهای سنتی با نیازهای جدید منطبق نبودند. ایرانیان با تغییر کاروانسرا ها به گاراژها، سعی نمودند از این فضاها همچنان به مانند قبل استفاده مفید نمایند. ولی این تغییر با عملکرد جدید آن مطابقت کامل نداشت.

مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی
مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی

مجتمع های خدماتی بین راهی در دوران معاصر

دوران پهلوی مصادف با ورود مدرنیته در ایران است. در این دوران بناهای جدیدی که سابق بر این در ایران وجود نداشت ساخته شود. این بناهای شامل اولین نمایشگاه‎ها، اولین مجتمع های تجاری و ساختمان‌های جدید و مدرن اداری و پارک ها بوستان ها و سایر فضاهای عمومی بود.
مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی نیز در مقیاس کوچک اولین بار در دوران پهلوی، با هدف کنار هم قرار دادن رستوران و فضای سرویس دهی به خودرو‌ها احداث گردید ولی در این دوران نیز برای این هدف از تغییر کاربری کاروانسراها برای ساخت مجتمع خدماتی بین راهی استفاده میشود.

معیارهای مکانیابی مجتمع خدمات بین راهی

برای مکانیابی مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی آیتم های مختلفی وجود دارد که در ذیل به تعدادی از آنها اشاره می‌شود.

مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی
مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی

۱- معیار اقتصادی

مکانیابی مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی در محورهای مهم مواصلاتی کشور باید به گونه‌ای باشد که نیاز حداقل ترافیک عبوری از محور به منظور بازدهی مناسب اقتصادی در مجتمع خدمات بین راهی دیده شده باشد. همچین نیازهای بالقوه محور با توجه به افزایش حجم ترافیکی با توجه به وجود جاذبه های بالقوه گردشگری و مقاصد گردشگی آتی، بررسی شود.
در جانمایی این مجتمع ها باید به فاصله نسبت به سایر مجتمع های یا مجموعه های خدماتی قبل و بعد مسیر نیز دقت نظر داشت.

۲- معیار فرهنگی-اجتماعی

در مکانیابی مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی باید نیاز و امکان استقرار واحدهای انتظامی و پلیس راه نیز، جهت بالابردن کیفیت خدمات دهی، در نظر گرفته شود. همچنین بعضی از مجتمع های خدمات بین راهی در کشور با توجه به کیفیت بالای خدمات دهی، خود به تنهایی تبدیل به یک هدف گردشگری شده‎اند که این امر به بالارفتن سطح رفاه و استغال جوامع محلی در حوزه بلافصل کمک شایانی نموده است.

۳- معیار بصری

در معیارهای بصری لزوم استفاده از علائم و تابلوهای مناسب و ایمن و همچنین لزوم فاصله از فضاهای با منظره نامناسب (گورستان‎ها، محل دفن زباله، مجتمع‎های صنعتی بزرگ و .. ) باید در نظر گرفته شود. همچنین لزوم استفاده از ابنیه با کیفیت بصری مناسب جهت جذب مسافران باید دقت نظری خاصی در نظر گرفته شود.

۴- معیار زیست محیطی

طراحی مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی باید با حداکثر مطابقت با بستر و زمینه اکولوژیک منطقه و حداقل آسیب به محیط انجام پذیرد. همچنین در مکانیابی این مجتمع ها باید به حریم عوارض طبیعی (رودخانه ها و ..) باید دقت نظر داشت. همچنین در این زمینه باید به به عدم دخل و تصر در نظام طبیعی آب‎های زیر زمینی نیز توجه نمود.

 

هدف‎های ساخت مجتمع خدماتی بین راهی:

مهمترین اهداف ساخت مجتمع خدماتی بین راهی ارائه سرویس های مناسب برای رانندگان و مسافران جاده است. این سرویس های باعث عدم پراکندگی واحدهای خدماتی در طول جاده و همچنین کاهش میزان تصادفات و تلفات جاده‎ای می‎شود و ایمنی محور را بالا می‌برد.

مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی
مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی

حمایت های دولت در ساخت مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی

دولیت در بند (د) ماده ۱۶۳ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی وجوهی را برای کمک به احداث مجتمع‏های خدماتی رفاهی بین راهی و پایانه های مسافری اختصاص داده است. بر اساس این برنامه، به منظور کمک به احداث پایانه‎های مسافری و باری و مجتمع‎های خدماتی-رفاهی بین راهی توسط بخش غیر دولتی با اولویت تعاونی‎ها و ایثارگران، از محل منابع داخلی شرکت‎های وابسته به وزارت راه و شهرسازی در قالب وجوه اراده شده پرداخت می‌شود. در این موارد و همچنین در مورد ایجاد جایگاه‎های سوخت، وزارت جهار کشاورزی مسبت به واگذاری حق بهره‎برداری اراضی منابع ملی خارج از حریم شهرها به صورت قیمت‎های ترجیحی با رایگان بر اساس سیسات‏های مصوب شورای اقتصاد با معرفی وزارت راه و شهرسازی اقدام کند.

مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی
مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی

در مجتمع‎های خدماتی رفاهی بین راهی امکان ارائه چه خدماتی وجود دارد؟

مجتمع‎های خدماتی رفاهی بین راهی امکان ارائه هرگونه خدمات رفاهی را به رانندگان و مسافران را دارند. خدمات اولیه پیشنهادی شامل: جایگاه سوخت، تعمیرگاه، سرویس بهداشتی، رستوران و پارکینگ است.
ولی به غیر از موارد مورد اشاره در مجتمع‏های خدمات بین راهی امکان ارائه خدمات فروشگاهی، خدمات تفریحی، خدماتی اقامتی و متل، خدمات

 

طراحی مجتمع خدمات بین راهی

مهندسان مشاور هفت شهر آریا، با سابقه طولانی در طراحی انواع کاربری‎های عمومی، این توانایی را دارد تا کلیه گام‎های طراحی طراحی این مجتمع ها در کنار سرمایه‎گذاران را همراهی نماید.
گام اول طراحی مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی، مکانیابی این مجتمع‎ها انجام است. بعد ازمکانیابی مناسب مجتمع، در گام دوم، نیاز به طرح امکان سنجی و توجیه اقتصادی مجتمع برای ارائه به سازمان ها و ارگان ها برای کسب مجوزهای مربوطه، وجود دارد. بعد از تایید طرح امکان سنجی و کسب مجوزهای لازم، در گام سوم به طراحی مجتمع های خدماتی رفاهی پرداخت می‎شود. در این مرحله با توجه به نیازهای منطقه و بر اساس درخواست‏های کارفرما، طراحی فاز یک و دو معماری، سازه و تاسیسات انجام می‎پذیرد. در گام چهارم، گام نظارت بر اجرای نیز مهندسان مشاور هفت شهر آریا میتوانند به عنوان واحد ناظر، عملیات اجرایی پیمانکار را نظارت می‎کنند.
کارشناسان و مهندسان مشاور هفت شهر آریا با داشتن صلاحیت های مختلف شهرسازی، مطالعات جغرافیایی و برنامه‎ریزی فضایی، طراحی شهری و طراحی معماری، توانایی دارند که در کلیه گام های طراحی و اجرای مجتمع‎های خدمات بین راهی، در کنار سرمایه‎گذار، مراحل مختلف را به انجام برساند و در پایان به سرمایه گذار یا کارفرما تحویل نمایند.